ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΑΠΟ Γ.Τ.Ο. - Πιστοποίηση & Σήμανση


1. Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί (γ.τ.ο.): Ορισμός, παραγωγή και σύνδεση με επιπτώσεις σε υγεία & περιβάλλον

Α. Τι είναι οι γ.τ.ο Γενετικα τροποποιημένοι οργανισμοί είναι, φυτα, ζώα ή μικροοργανισμοί των οποίων το DNA έχει τροποποιηθεί στο εργαστήριο με βιοτεχνολογικές μεθόδους, εισάγοντας ξένα γονίδια από άλλα φυτά, ζώα, βακτήρια ή ιούς. Σκοπός αυτής της τεχνολογίας είναι η εισαγωγή κάποιου χαρακτηριστικού ξένου προς τον οργανισμό ο οποίος τροποποιείται. Παραδείγματα είναι η δημιουργία ανθεκτικότητας των φυτών σε υψηλές δόσεις φυτοφαρμάκων ή παραγωγή τοξίνης από το φυτό για την αντιμετώπιση εντόμων. 



Β. Εμπορική παραγωγή γ.τ. προϊόντων σε Ευρώπη και Ελλάδα Η τεχνολογία της γενετικής τροποποίησης έχει εστιαστεί κυρίως σε φυτά υψηλής εμπορικής αξίας, λόγω της κερδοφορίας που προκύπτει από την αποκλειστική εκμετάλλευση τους, μέσω δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (πατέντα). Οι εταιρείες που δημιουργούν και εμπορεύονται τις γ.τ. ποικιλίες έχουν αποκλειστικό δικαίωμα εκμετάλλευσης τους, μέσω ελέγχου των αγροτών που τις καλλιεργούν. Τα γ.τ. φυτά που καλλιεργούνται παγκοσμίως και σε εμπορική κλίμακα είναι το καλαμπόκι, σόγια, βαμβάκι και ελαιοκράμβη (καθώς και μηδική, ζαχαρότευτλο και κολοκύθα, σε χώρες κυρίως της Αμερικής).

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτή τη στιγμή η κύρια εγκεκριμένη γ.τ. ποικιλία που καλλιεργείται είναι το καλαμπόκι Μon810 της εταιρείας Monsanto. Το μεγαλύτερο ποσοστό της βρίσκεται στην Ισπανία, όπου καλλιεργείται το 75% της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης του Mon810 στην Ευρώπη. Χώρες όπως η Γαλλία, Γερμανία, Αυστρία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Λουξεμβούργο και Ελλάδα δεν επιτρέπεται η καλλιέργεια του Mon810. Το ποσοστό καλλιεργούμενης έκτασης με γ.τ.ο. στην Ε.Ε φτάνει μόλις το 0,6% της αγροτικής γης. 

Στην Ελλάδα, υφίσταται μορατόριουμ από το 1999 στην καλλιέργεια οποιασδήποτε γ.τ. ποικιλίας, επικαλούμενοι το Πρωτόκολλο της Καρθαγένης για την Βιοασφάλεια. Οπότε επίσημα δεν καλλιεργούνται γ.τ. ποικιλίες, παρόλο που έχουν καταγραφεί περιστατικά επιμολύνσεων. Γενικότερα, θεωρείται ότι δεν υπάρχει επαρκή επιτήρηση για επιμολυσμένους από γ.τ.ο. εισαγόμενους εμπορεύσιμους σπόρους. Η παρουσία γ.τ. ποικιλιών-προϊόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση εστιάζεται στη εισαγωγή γ.τ. ζωοτροφών από χώρες όπως η Βραζιλία, οι ΗΠΑ και Αργεντινή. Εκτιμάται πως η Ε.Ε. καλύπτει 75% των αναγκών της σε ζωοτροφή με την εισαγωγή κυρίως σόγιας από τις προαναφερόμενες χώρες. Στην Ελλάδα, εκτιμάται πως εισάγονται περίπου 500 χιλιάδες τόνοι ζωοτροφής ετησίως. Κατά ένα μεγάλο ποσοστό αυτές είναι γ.τ. σόγια, ενώ συχνές είναι οι αναφορές για φορτία γ.τ. ζωοτροφών χωρίς την κατάλληλη σήμανση.


Γ. Καταναλωτές και γ.τ.ο. Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, στην Ε.Ε. κατά την τελευταία δεκαετία, η πλειοψηφία των Ευρωπαίων καταναλωτών απορρίπτει τα γ.τ. προϊόντα, ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό φτάνει το 95%. Περαιτέρω πρόσφατες έρευνες δείχνουν επίσης ότι ένα ποσοστό 89% των καταναλωτών επιθυμούν την σήμανση προϊόντων τα οποία προέρχονται από ζώα που εκτρέφονται με γ.τ. ζωοτροφές.

Δ. Επιπτώσεις των γ.τ.ο. σε περιβάλλον και υγεία. Οι γ.τ.ο. έχουν συνδεθεί με περιβαλλοντικά προβλήματα ενώ υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Η χρήση γ.τ.ο. στην γεωργία συνδέεται με ένα εντατικό μοντέλο βιομηχανικής γεωργίας το οποίο κάνει ευρεία χρήση φυτοφαρμάκων, υψηλών εισροών ενέργειας, λιπασμάτων και νερού. Το συγκεκριμένο μοντέλο γεωργίας ευθύνεται για μια σειρά περιβαλλοντικών προβλημάτων όπως η απώλεια βιοποικιλότητας (αποψίλωση δασών και απώλεια της ποικιλίας σπόρων που χρησιμοποιούνται), υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και εξάντληση φυσικών πόρων. Συγκεκριμένες γ.τ. ποικιλίες που έχουν τροποποιηθεί γενετικά ώστε να είναι ανθεκτικές σε ζιζανιοκτόνα, έχουν συνδεθεί με μια σειρά σοβαρών ασθενειών όπως ορμονικές διαταραχές, γενετικές ανωμαλίες, νευρολογικές ασθένειες όπως η νόσος του Πάρκινσον και καρκίνο, λόγω των υψηλών ποσοτήτων των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται. Επιπρόσθετα, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις πως η τεχνολογία της γενετικής τροποποίησης είναι εξαιρετικά ασταθής και μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στην ικανότητα αναπαραγωγής, βλάβες σε ζωτικά όργανα ακόμα και καρκίνο, υποδεικνύοντας την αναγκαιότητα αυστηρότερων ελέγχων και περαιτέρω έρευνας. Σημαντικό είναι επίσης γενετικό υλικό από τα γ.τ. φυτά που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές ανιχνεύεται στα παράγωγα (κρέας,γάλα) των ζώων που τρέφονται με αυτές.

2. Προϊόντα χωρίς γ.τ.ο.: Η χρήση Προτύπων στη πράξη 

Α. Σήμανση τροφίμων χωρίς γ.τ.ο. στην Ε.Ε. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η σήμανση των τροφίμων τα οποία περιέχουν γ.τ. συστατικά είναι αναγκαστική. Επίσης, τα προϊόντα βιολογικής γεωργίας εξ ορισμού απορρίπτουν την χρήση γ.τ.ο. σε όλα τα στάδια της παραγωγής. Παρόλα αυτά, η σήμανση των ζωικών προϊόντων (κρέας, πουλερικά, γάλα, τυρί κ.ο.κ.) τα οποία προέρχονται από ζώα που τρέφoνται με γ.τ.ο. δεν είναι υποχρεωτική (Καν. 1829/2003) κατόπιν γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) η οποία έχει αμφισβητηθεί δριμέως από κράτη-μέλη και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Το γεγονός αυτό έχει δημιούργησε την ανάγκη εθελοντικών προτύπων σήμανσης προϊόντων ελεύθερων από γ.τ.ο., λόγω της απαίτησης των καταναλωτών. Ιδιωτικά, όσο και δημόσια, εθελοντικά συστήματα σήμανσης ζωικών προϊόντων ελεύθερων από γ.τ.ο. υπάρχουν σε διάφορες χώρες, κάτι που προβλέπεται και από την Ε.Ε. στην Εκτίμηση σχετικά με την Νομοθεσία για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (2010). Ιδιωτικές εταιρείες παραγωγής ζωικών προϊόντων καθώς και μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ έχουν ήδη θεσπίσει ειδική σχετική σήμανση. Η εθνική νομοθεσία διάφορων Ευρωπαϊκών χωρών προβλέπει συγκεκριμένη αλληλουχία λέξεων που πρέπει να χρησιμοποιούνται (όπως στη Γαλλία, Ολλανδία, Αυστρία) ενώ η Γερμανία έχει θεσπίσει και ενιαίο ειδικό σήμα. Εκτιμάται πως αρκετές Ευρωπαϊκές εταιρείες ενδιαφέρονται να προχωρήσουν στην σήμανση των προϊόντων τους, ενώ οι αλυσίδες λιανικού εμπορίου εμφανίζονται ακόμα απρόθυμες.

Η Ε.Ε. υφίσταται πιέσεις για την εναρμόνιση της νομοθεσίας σχετικά με την σήμανση προϊόντων ελεύθερων από γ.τ.ο. η οποία θα περιλαμβάνει και την χρήση πιστοποιημένων μη γ.τ. ζωοτροφών. Παρόλα αυτά, η ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου απέρριψε πρόσφατα την υποχρεωτική σήμανση τροφίμων που προέρχονται από ζώα που έχουν τραφεί με γ.τ. τροφές, αν και η σχετική τροπολογία κέρδισε την πλειοψηφία των ψήφων του Ευρωκοινοβουλίου.Α. Σήμανση τροφίμων χωρίς γ.τ.ο. στην Ελλάδα.

Στην Ελλάδα, πέρα από την αναγκαστική σήμανση τροφίμων η οποία ακολουθεί τους κανονισμούς της Ε.Ε. υπάρχουν ιδιωτικά πρότυπα βάση των οποίων γίνεται η πιστοποίηση μονάδων παραγωγής ζωικών προϊόντων (κυρίως εκτροφής γαλακτοπαραγωγικών ζώων). Τα πρωτόκολλα που ακολουθούνται σχεδιάζονται από ιδιωτικούς φορείς πιστοποίησης σε συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες εταιρείες. Η Ελληνική πολιτεία έχει προχωρήσει τον τελευταίο διάστημα στην ανάπτυξη και έγκριση Προτύπου που αφορά στις προδιαγραφές για την παραγωγή προϊόντων από ζώα που δεν εκτρέφονται με γ.τ. ζωοτροφές. Η κατευθυντήρια οδηγία εκπονήθηκε από τον ΟΠΕΓΕΠ του Ελληνικού Γεωργικού Οργανισμού- Δήμητρα και ονομάζεται Agro 7. Αφορά σε πρώτη φάση προϊόντα ζωικής προέλευσης όπως γάλα, κρέας, αυγά και ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας. Η σχετική οδηγία έχει εγκριθεί από τον Νοέμβριο του 2012 ενώ αναμένεται η ολοκλήρωση του σταδίου διαπίστευσης των ιδιωτικών φορέων που θα επιθεωρούν και πιστοποιούν.

Σεπτέμβριος 2013
BiotechWatch.gr