Βιοδυναμική γεωργία - Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ





του Δημήτρη Δημητριάδη Γεωπόνου βιοκαλλιεργητή (B.Sc., M.Sc.)

Η βιοδυναμική γεωργία είναι μια σύγχρονη αλλά ταυτόχρονα και πολύ παλιά μέθοδος γεωργίας. Συνδυάζει διαφορετικούς τρόπους καλλιέργειας και λίπανσης με ταυτόχρονη φιλοσοφική άποψη για τη γεωργία.

Οι αρχές της βιοδυναμικής γεωργίας βασίζονται σε ομιλίες το 1924 του φιλόσοφου και ανθρωποσοφιστή Rudolf Steiner για την βιολογική γεωργία. Από τότε σιγά σιγά επεκτάθηκε σε όλο τον κόσμο και μετονομάστηκε σε βιοδυναμική γεωργία. Με τον μαθητή του Steiner, Ehrenfried Pfeiffer που την επέκτεινε περισσότερο (ορίζοντας τον τρόπο που φτιάχνονται τα σκευάσματα) και αργότερα στην Αυστραλία με τον Alex Podolinsky ο οποίος την προχώρησε ακόμη περισσότερο, δίνοντας έτσι μεγαλύτερη προώθηση στην εφαρμογή αλλά και την κατανόηση του όλου εγχειρήματος. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν βιοδυναμικά αγροκτήματα παντού. Υπάρχει και σύστημα Πιστοποίησης με την επωνυμία Demeter International που δραστηριοποιείται παγκόσμια εκτός Αυστραλίας. Η Αυστραλία έχει δικό της σήμα Demeter. Ακόμη και στον κανονισμό 834 της Ε.Ε για την βιολογική γεωργία συμπεριλαμβάνονται τα βιοδυναμικά σκευάσματα.


Alex Podolinsky.

Η βιοδυναμική γεωργία έχει πολλά κοινά με την βιολογική γεωργία. Χρησιμοποιεί κομπόστες για λίπανση και δεν δέχεται τη χρήση οποιουδήποτε χημικού για τη λίπανση, φυτοπροστασία, ζιζανιοκτονία κ.λπ. Πάει όμως παραπέρα. Βάζει τον αγρότη να έχει πιο ενεργή συμμετοχή στην όλη διαδικασία και βασίζεται σε παρατηρήσεις της ίδιας της ζωής. Π.χ. όλοι όσοι ασχολούνται με την γεωργία, από αρχαιοτάτων χρόνων, έχουν παρατηρήσει ότι ανάλογα με τη φάση της σελήνης (πιο κοντά ή πιο μακριά από τη γη, γεμάτη ή όχι) επηρεάζεται η κίνηση των υγρών στη γη. Αυτό το διαπιστώνουμε με τις παλίρροιες αλλά ακόμη περισσότερο όταν πάμε να κλαδέψουμε, όταν ανεβούνε τα υγρά ξαφνικά σαν να στομώνει το πριόνι οπότε λογικό δεν είναι να έχουμε υπόψη μας τις φάσεις και να κλαδέψουμε σε ευνοϊκές για το κλάδεμα ημέρες; Έτσι λοιπόν βγαίνει ένα ετήσιο ημερολόγιο που κοιτάει της θέσεις της σελήνης, αλλά και των πλανητών και βασισμένο στους αντίστοιχους επηρεασμούς κάνει προτάσεις για την καλύτερη στιγμή, ακόμα και μέσα στην ημέρα, για όλες τις γεωργικές πρακτικές (κλάδεμα, όργωμα, λίπανση, φυτοπροστασία).


Τα φυτά πρέπει να παίρνουν τα θρεπτικά συστατικά τους μέσω του χούμου (κολλοειδής σύσταση του εδάφους που βοηθά την ανταλλαγή ιόντων) και όχι διαμέσω του νερού του εδάφους ώστε να αξιοποιούν με τον καλύτερο τρόπο την εδαφική υγρασία και κατορθώνοντας να έχουμε μικρότερες ανάγκες νερού για το φυτό και μικρότερο στρες. Χρήσιμα εργαλεία είναι μία σειρά βάσεων με κωδικούς όπως 500, 501, 502 έως 507. Είναι κάτι σαν μαγιά. Το 500 που χρησιμοποιείται πιο συχνά για τη γονιμότητα του εδάφους είναι ποσότητα αγελαδινής κοπριάς, την οποία έχουμε βάλει σε κέρατο αγελάδας θαμμένο τουλάχιστον για 6 μήνες στο έδαφος. Όταν την ξεθάψουμε η κοπριά έχει χουμοποιηθεί. Ένα άλλο χρήσιμο εργαλείο είναι η Δυναμοποιήση. Πώς συνδυάζονται όμως αυτά τα εργαλεία;

Έχουμε λοιπόν το έτοιμο 500. Παίρνουμε μία μικρή ποσότητα και τη διαλύουμε σε συγκεκριμένη ποσότητα καθαρού νερού. Αυτό γίνεται για συγκεκριμένη ώρα και με συγκεκριμένες ποσότητες, ανάλογα την έκταση που θέλουμε να ψεκάσουμε. Το μυ- στικό είναι στον τρόπο ανάδευσης. Γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε καθώς αναδεύουμε ας πούμε δεξιόστροφα μόλις δημιουργηθεί μια δίνη στο διάλυμα, βίαια αλλάζουμε κατεύθυνση, ώστε να δημιουργηθεί χάος στα σωματίδια του 500 και του νερού και να μπορέσουν να δημιουργήσουν νέα μόρια. Αφού έχουμε αλλάξει κατεύθυνση μόλις δημιουργηθεί καινούργια δίνη ξανααλλάζουμε βίαια κατεύθυνση κ.λπ. Σημαντικό είναι ότι στην όλη διαδικασία χρησιμοποιούμε φιλικά υλικά, όπως ξύλο και όχι πλαστικά. Το ίδιο κάνουμε και όταν ψεκάζουμε, χρησιμοποιούμε χάλκινα βυτία και όχι πλαστικά. Άλλος τρόπος χρήσης των σκευασμάτων είναι σε κομπόστες όπου αφού ζυμωθούν τότε τις εφαρμόζουμε στο έδαφος. Αυτά είναι μερικά παραδείγματα για να πάρετε μια ιδέα της πρακτικής εφαρμογής της βιοδυναμικής γεωργίας. Πολλοί συχνά αμφισβητούν τη βιοδυναμική γεωργία ότι εμφανίζεται όχι τόσο επιστημονική. Όμως δεχόμαστε τον ηλεκτρισμό χωρίς να έχουμε καταλάβει πλήρως τον τρόπο που λειτουργεί, γιατί εφόσον βλέπουμε να λειτουργεί στην καθημερινότητά μας τον αποδεχόμαστε, από το αποτέλεσμα. Η βάση της επιστήμης είναι ο πειραματισμός, η παρατήρηση και τα δεδομένα. Αν λοιπόν μια θεωρία δοκιμαστεί σε βάθος χρόνου και με συγκριτικά αποτελέσματα και με την επανάληψη δίνει τα ίδια αποτελέσματα τότε δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Αυτό που ίσως μπορεί να συζητηθεί είναι το γιατί έχουμε τα συγκεκριμένα αποτελέσματα. Αυτό ισχύει με την βιοδυναμική γεωργία. Πραγματικά δουλεύει. Όπως σε κάθε καινούργια άποψη και θεωρία, έτσι και στη βιοδυναμική, με τα χρόνια υπήρξαν διαφοροποιήσεις, όλες στο πνεύμα του εμπλουτισμού και τη διεύρυνση των εφαρμογών της.

Το κίνημα των Ανθρωποσοφιστών, που ακολουθούν τις απόψεις του R. Steiner, δεν έμεινε μόνο στο κομμάτι της γεωργίας αλλά εφάρμοσε αντίστοιχες απόψεις και πρακτικές σε όλους τους τομείς της ζωής (μουσική, παιδεία, αρχιτεκτονική κ.ά.).

Ένα φωτεινό πνεύμα από τη Αυστραλία ο Alex Podolinsky, εφαρμόζοντας τις αρχές της βιοδυναμικής γεωργίας την πήγε παραπέρα και η πρότασή του θα λέγαμε είναι πιο πρακτική ειδικά για τους αγρότες. Παρατήρησε ότι ο παραδοσιακός τρόπος αποθήκευσης και εφαρμογής των σκευασμάτων, δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, όχι μόνο σαν απόδοση παραγωγής αλλά και στη δομή του εδάφους. Δεν ήταν αρκετά «ζωντανά». Έτσι έφτιαξε ειδικά κουτιά, τα οποία διατηρούν τα σκευάσματα σε μια τέτοια μορφή, η οποία διατηρεί την υγρασία τους και ο χούμος παραμένει ίδιος όπως τη στιγμή που παρασκευάστηκε. Έχοντας ανοιχτό μυαλό και θέλοντας να προσφέρει τη βιοδυναμική με έναν τρόπο που να έχει ακόμη μεγαλύτερη πρακτική εφαρμογή, όταν ένας παραγωγός του παρουσίασε ένα μηχάνημα ανάδευσης, το δέχτηκε με μεγάλη ευχαρίστηση. Αργότερα έφτιαξε ένα βελτιωμένο 500 το οποίο χρησιμοποιείται με επιτυχία. Έτσι σιγά σιγά φτιάχτηκε το Αυστραλιανό μοντέλο. Η πρόκληση στην Αυστραλία είναι μεγάλη γιατί η περισσότεροι αγρότες έχουν μεγάλα αγροκτήματα, οπότε οι λύσεις και οι αντίστοιχες προτάσεις θα  έπρεπε να είναι πρακτικά εφαρμόσιμες. Οι αγρότες χρησιμοποιούν μεγάλα χάλκινα βυτία για να ψεκάζουν και μηχανήματα για να αναδεύουν. Ακόμη και τις κομπόστες τις χρησιμοποιούν με πρακτικό τρόπο απλώνοντας τες στο έδαφος (sheet composting) και ψεκάζοντας τες με τα σκευάσματα. Στην Αυστραλία με τη συχνή ξηρασία τα αποτελέσματα ήταν και είναι εντυπωσιακά. Οι αριθμοί μιλάνε: το 46% της παγκόσμιας βιοκαλλιεργούμενης έκτασης είναι στην Αυστραλία και από αυτήν το 50% είναι βιοδυναμική με συνεχώς αυξανόμενη τάση (με 12 εκατομ. στρέμματα). Στην Ευρώπη έχουν ήδη αρχίσει και εφαρμόζουν το αυστραλιανό μοντέλο με επιτυχία. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι στην Ιταλία η Ένωση Βιοδυναμικών Παραγωγών, Agrilatina.


Προσπάθησα να κάνω μια εισαγωγή στη βιοδυναμική γεωργία χωρίς να υπεισέρθω σε πολλές λεπτομέρειες, αλλά και σαν ένα πρελούδιο για έναν εκλεκτό καλεσμένο στη χώρα μας. Τον Αύγουστο που πέρασε είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε αλλά και να μάθουμε από ένα θρύλο της Βιοδυναμικής Γεωργίας τον κ. Alex Podolinsky.

Ο κ. Podolinsky, 87 χρονών πια, είναι ουκρανικής καταγωγής γεννημένος στη Γερμανία. Προερχόμενος από αριστοκρατική ρώσικη οικογένεια είχε την ευκαιρία να γνωρίσει πολλούς ενδιαφέροντες ανθρώπους της εποχής του. Μεγάλωσε στο περιβάλλον του Rudolf Steiner και είχε προσωπικές εμπειρίες από σημαντικούς για τη βιοδυναμική γεωργία ανθρώπους, όπως την Lily Kolisko κ.ά. Ασχολήθηκε με τη Φιλοσοφία (μαθητής του Heidelberg) και την Μουσική. Στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου αναγκάστηκε να φύγει από την Ευρώπη και να καταφύγει στην Αυστραλία. Εκεί ξεκίνησε με μία αγελοδοτροφική μονάδα και άρχισε να εφαρμόζει και να πειραματίζεται στη βιοδυναμική γεωργία. Από το 1965 και μετά άρχισε να μεταδίδει τη γνώση του έχοντας κυριολεκτικά οργώσει την Αυστραλία συνάμα δίνοντας διαλέξεις στα περισσότερα μέρη του κόσμου. Έχει εκδώσει αρκετά συγγράμματα ενώ κυκλοφορεί και μια σειρά από DVD με πρακτικές οδηγίες.

Η επίσκεψη του ήρθε ως επισφράγισμα μιας προσπάθειας που γίνεται στη χώρα μας εδώ και τρία χρόνια. Το έναυσμα δόθηκε όταν επισκέφθηκε την Ελλάδα ο Αυστραλός κ. Darren Aitken, παραγωγός βιοδυναμικών λαχανικών. Ο Darren έκανε ορισμέ- νες ομιλίες και έδωσε πρακτικές οδηγίες. Ήρθε ξανά την επόμενη χρονιά και κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του έγιναν σεμινάρια σε κτήματα πια, μπαίνοντας ακόμη πιο βαθιά στην εφαρμογή της βιοδυναμικής. Στην επίσκεψή του κ. Darren στην Ιταλία τον συνόδευσαν και Έλληνες βιοκαλλιεργητές οι οποίοι είδαν από κοντά μια μονάδα 2.500 στρ., την Agrilatina, γνωρίζοντας τόσο τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνται στη βιοδυναμική αλλά και τα πρακτικά αποτελέσματα της εφαρμογής. 

Ο κ. Podolinsky έδωσε μια διήμερη διάλεξη σε ένα κοινό βιοκαλλιεργητών αλλά και μη από όλη της Ελλάδα και επισκέφτηκε κτήματα στη Λακωνία (Γύθειο, Δαφνί), ορεινή Κορινθία, Μυτιλήνη και Τήνο όπου εφαρμόζονται βιοδυναμικές καλλιέργειες. Μας έδωσε κατευθύνσεις και οδηγίες για την καλύτερη εφαρμογή της μεθόδου του. Αυτό που θεωρώ σημαντικό να αναφέρω είναι την απάντησή του όταν ερωτήθηκε για τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων συστημάτων εναλλακτικής γεωργίας (μη συμβατικής). 

Για τη βιολογική θεωρεί ότι όπως εφαρμόζεται είναι ημιτελής γιατί ναι μεν δεν χρησιμοποιεί χημικά αλλά τροφοδοτεί το έδαφος και κατά συνέπεια τα φυτά με υδατοδιαλυτά οργανικά λιπάσματα μη δίνοντας τη δυνατότητα στο φυτό να χρησιμοποιεί τα δύο ριζικά του συστήματα, το ένα για να παίρνει το νερό που χρειάζεται και το άλλο για να παίρνει στην ποσότητα που χρειάζεται τα συστατικά που χρειάζεται. Πιστεύει ότι ακριβώς η δη- μιουργία του κολλοειδούς χούμου στο έδαφος, μέσω των σκευασμάτων είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. 

Για τη βιοδυναμική που εφαρμόζεται στην Ευρώπη θεωρεί καταρχήν ότι δεν διατηρούνται σωστά τα σκευάσματα με αποτέλεσμα να είναι νεκρά όταν γίνονται οι εφαρμογές τους και ταυτόχρονα ότι η όλη λογική δεν είναι πρακτική ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα,όπως π.χ. δεν είναι δυνατόν ένας μεγάλος παραγωγός να δυναμοποιεί το σκεύασμα με το χέρι ή στην καλύτερη περίπτωση με ένα ξύλο , και να μπορεί στον απαιτούμενο χρόνο να ψεκάσει μεγάλη έκταση. 
Τέλος για την ομοιοδυναμική ήταν κάθετα αντίθετος στη χρήση της λέξης βιοδυναμικής. Θεωρεί ότι δεν έχει σχέση με τη βιοδυναμική γεωργία, ότι είναι ένα άλλο σύστημα και όπως χαρακτηριστικά είπε η λογική της βιοδυναμικής είναι να φτιάξει υγιές έδαφος και υγιή φυτά. Η λογική της ομοιοπαθητικής είναι να θεραπεύσει. Σε ερώτηση ότι η L. Kolisko (γνωστή για τη δουλειά της και του άντρα της Eugene στη βιοδυναμική γεωργία) υποστήριξε τη χρήση ομοιοπαθητικών τρόπων και σκευασμάτων ξεκαθάρισε ότι είχε προσωπική επαφή μαζί της και γνώση των απόψεών της. Ξεκαθάρισε ότι η L. Kolisko ναι μεν πειραματίστηκε αλλά δεν τα χρησιμοποίησε ή τα πρότεινε για χρήση στη βιοδυναμική γεωργία. Η αλήθεια είναι ότι οι Koliskos έκαναν πολύ πρωτοποριακές μελέτες για την εποχή τους και πειραματίστηκαν με ομοιοπαθητικά όπως και με κρυσταλλογραφία (εμφάνιση σε φιλμ κρυσταλλικών δομών στοιχείων) βρήκαν την επίδραση πλανητών στην ανάπτυξη των φυτών και ήταν οι πρώτοι που μίλησαν για την ανάγκη και την παρουσία των ιχνοστοιχείων. Μάλιστα ανακάλυψαν θεραπεία για τη Foot and Mouth disease (αρρώστια που ταλαιπωρούσε τα βοοειδή).

Ένα ακόμη βασικό εργαλείο που μας έδωσε, χρήσιμο όχι μόνο στη γεωργία αλλά και στη ζωή, είναι η ΕΝΕΡΓΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ (Active Perception), όπως το ονομάζει. Δηλαδή ο τρόπος να μπορεί κανείς να έχει αντικειμενική θεώρηση των πραγμάτων.

Κλείνοντας θεωρώ ότι κάθε καλλιεργητής που σέβεται τον κόπο του και παίρνει στα σοβαρά το ρόλο του ως προμηθευτής της τροφής άρα και της υγείας του κόσμου, πρέπει να ερευνήσει και να αποφασίσει ποιος τρόπος είναι ο καλύτερος και να πράξει ανάλογα. 

Περισσότερες πληροφορίες για το έργο του αλλά και τη δουλειά που γίνεται στην Αυστραλία μπορεί κανείς να βρει στην ιστοσελίδα του Βιοδυναμικού Ινστιτούτου: www.demeter.org.au.